Het dualisme van geest en lichaam

De mens als denkende substantie valt niet onder de causaal-gedetermineerde natuur. Maar deze oplossing voor het probleem van de menselijke vrijheid is erg problematisch.
De verhouding geest en lichaam kan worden opgevat als die van een stuurman en zijn schip. Descartes merkt erbij op dat dit beeld wel voldoende is om de bewegingen van de ledematen te doen plaats vinden. Maar het beeld schiet tekort als het gaat om gevoelens van pijn, honger en dorst. Om deze te hebben moet de ziel nauwer zijn verbonden met het lichaam dan een stuurman met zijn schip. Descartes heeft grote moeite recht te doen aan de beïnvloeding over en weer van lichaam en ziel. Het menselijk lichaam ziet hij, evenals dat van de dieren, als machines van materie. Hij zocht zonder daar in te slagen naar de samenhang tussen geest of ziel en lichaam. Op één plaats geeft het lichaam zijn indrukken door aan de ziel en ontvangt het bevelen van de ziel. Dit zou in de pijnappelklier gebeuren: lichaamssappen geven hier hun signalen af en hier kan de ziel een sturende invloed hebben op het lichaam. Deze noodoplossing kan niemand overtuigen.
Descartes' opvatting van de stoffelijke wereld als uitgebreide substantie, heeft ook zijn opvatting tegenover dieren beïnvloed. Denken komt aan de geest toe, uitgebreidheid aan het lichaam. Descartes kent alleen deze twee soorten substanties. Dieren kunnen niet zoals mensen denken, hij beschouwt ze daarom als uitgebreide substanties. Dieren zijn niets anders dan materie in beweging; machines waarin niets anders dan de mechanische causaliteit van druk en stoot werkzaam is. Deze voorstelling van zaken doet gewrongen aan doordat hier de biologie in het keurslijf van de mathematische natuurwetenschap wordt gedwongen.

De mens is nu van drie basis-zekerheden ontwijfelbaar zeker: het ik, de volmaakte God en het bestaan van de stoffelijke wereld. Hiermee is de betrouwbaarheid van de menselijke kennis gewaarborgd. De weg is nu vrij voor de beoefening van de natuurwetenschap. Deze metafysica is als het verantwoordende voorwoord van de fysica.

> volgende paragraaf

< vorige paragraaf

Terug